1. Thi Tấn Sĩ và tuổi thơ nghèo khó tại Tấn Giang, Phúc Kiến
Henry Sy (tên tiếng Hoa là Thi Tấn Sĩ – Shi Jinxin) sinh ngày 15 tháng 10 năm 1924 tại thị trấn Tấn Giang, tỉnh Phúc Kiến, Trung Quốc. Ông sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo khó tại vùng quê ven biển miền Nam Trung Quốc. Cuộc sống thiếu thốn tận cùng cùng nền kinh tế kiệt quệ của địa phương thời bấy giờ đã trở thành động lực thúc đẩy cha ông rời quê hương sang Philippines tìm cơ hội đổi đời.
Năm 1936, khi mới 12 tuổi, Henry Sy một mình khăn gói sang Manila, Philippines để hội ngộ cùng cha. Tại đây, ông chứng kiến người cha của mình làm việc miệt mài ngày đêm trong một tiệm tạp hóa nhỏ (gọi là sari-sari) ở phố Quyapo. Cửa hàng này rộng chưa đầy 10 mét vuông, vừa là nơi buôn bán các mặt hàng nhu yếu phẩm hàng ngày, vừa là chỗ ngủ chật hẹp của hai cha con trên những kệ gỗ và bao tải hàng hóa.
Khoảng thời gian phụ giúp cha bán hàng tại tiệm tạp hóa nhỏ chính là trường đại học thực tế đầu tiên của Henry Sy. Ông học được cách giao tiếp với khách hàng, quản lý dòng tiền lẻ, tính toán biên lợi nhuận trên từng món hàng nhỏ và thấu hiểu nhu cầu thiết yếu của tầng lớp lao động bình dân. Tuy nhiên, biến cố thảm khốc của Thế chiến thứ hai nổ ra đã tàn phá toàn bộ thành phố Manila. Trong đợt giải phóng Manila năm 1945, tiệm tạp hóa nhỏ của hai cha con bị thiêu rụi hoàn toàn do bom đạn. Tuyệt vọng và trắng tay, cha của Henry Sy quyết định quay trở về Trung Quốc. Trái ngược với cha, Henry Sy đưa ra quyết định lịch sử: ở lại Philippines để tự tay gầy dựng lại sự nghiệp từ đống tro tàn.
2. Hành trình học tập tại FEU và quyết định bám trụ Manila sau Thế chiến II
Sau chiến tranh, Henry Sy nhận thức sâu sắc rằng ngoài sự siêng năng, ông cần trang bị kiến thức quản trị kinh doanh bài bản để tiến xa trên thương trường. Nhờ số vốn ít ỏi tích góp từ việc mua bán hàng hóa sót lại sau chiến tranh, ông đăng ký học chương trình Cử nhân Thương mại tại Đại học Far Eastern (FEU) ở Manila. Dù bận rộn với công việc kinh doanh ban ngày, ông vẫn miệt mài đến lớp vào ban đêm để tiếp thu các lý thuyết kinh tế và tài chính hiện đại.
Bước ngoặt khởi nghiệp của Henry Sy xuất hiện từ một quan sát tinh tế về thị trường hậu chiến. Nhận thấy nhu cầu về giày dép của người dân Philippines tăng đột biến khi nền kinh tế phục hồi, trong khi lính Mỹ rút đi để lại nguồn cung hàng hóa phong phú, ông đã quyết định tập trung vào ngành kinh doanh giày. Với số vốn ít ỏi tích góp được, ông tiến hành thu mua các lô giày cũ, giày tồn kho từ các quân nhân Mỹ và các nhà buôn ngoại quốc, sau đó tân trang lại để bán cho người dân địa phương.
Năm 1948, Henry Sy chính thức mở cửa hàng bán lẻ giày đầu tiên mang tên Shoemart tại phố Carriedo, trung tâm buôn bán sầm uất của Manila. Điểm khác biệt giúp Shoemart nhanh chóng thu hút khách hàng là tư duy dịch vụ vượt trội: cửa hàng được trang bị máy điều hòa không khí – một sự xa xỉ tại Manila thời đó – cùng phong cách phục vụ tận tình, niêm yết giá minh bạch và danh mục sản phẩm phong phú. Nhờ chiến lược kinh doanh thông minh, Shoemart đã bán được hàng trăm nghìn đôi giày chỉ trong vài năm đầu hoạt động, tạo tiền đề tài chính vững chắc cho những bước tiến mang tính cách mạng sau này.
3. Quá trình gầy dựng tập đoàn SM Investments Corporation và BDO Unibank
3.1. Từ cửa hàng Shoemart đầu tiên năm 1958 đến mô hình trung tâm thương mại SM Prime Holdings
Trong suốt những năm 1950 và 1960, Henry Sy miệt mài phát triển hệ thống chuỗi cửa hàng Shoemart. Nhận thấy giới hạn của việc chỉ bán độc nhất mặt hàng giày dép, ông bắt đầu tìm kiếm cơ hội mở rộng mô hình sang các mặt hàng thời trang, quần áo và đồ gia dụng. Để thực hiện tầm nhìn này, ông liên tục thực hiện các chuyến đi nghiên cứu thực địa tại Mỹ và Châu Âu, nơi các trung tâm thương mại tích hợp lớn (Shopping Mall) đang bùng nổ mạnh mẽ.
Năm 1972, Henry Sy chính thức khai trương bách hóa tổng hợp quy mô lớn đầu tiên tại Quiapo, đánh dấu bước chuyển mình từ chuỗi bán lẻ Shoemart thành thương hiệu SM. Đây là giai đoạn vô cùng sóng gió khi Philippines bước vào thời kỳ thiết quân luật dưới chính quyền Tổng thống Ferdinand Marcos. Tình hình trị an phức tạp, lạm phát tăng cao và sự bất ổn chính trị khiến hầu hết các doanh nhân đương thời co cụm phòng thủ. Tuy nhiên, Henry Sy lại nhìn thấy cơ hội trong khủng hoảng. Ông tin rằng dù tình hình chính trị ra sao, nhu cầu mua sắm, giải trí và tiêu dùng của người dân vẫn luôn tồn tại. Sự kiên định này đã giúp SM vượt qua sóng gió và chiếm lĩnh thị phần bán lẻ khi các đối thủ cạnh tranh rút lui.
3.2. Chiến lược kiến tạo SM Mall of Asia và bước đi thâu tóm Banco de Oro
Bước ngoặt lịch sử biến Henry Sy thành “Vua bán lẻ” Đông Nam Á diễn ra vào năm 1985 với việc khai trương SM City North EDSA tại Quezon City. Vào thời điểm đó, quyết định xây dựng một đại trung tâm thương mại rộng hơn 125.000 mét vuông ở một khu vực đầm lầy ngoại ô bị giới chuyên môn và truyền thông coi là một “hành vi điên rồ”. Kinh tế Philippines lúc bấy giờ đang rơi vào khủng hoảng trầm trọng sau vụ ám sát nhà lãnh đạo đối lập Benigno Aquino Jr.
Bất chấp sự nghi ngờ của dư luận, SM City North EDSA đã thành công rực rỡ ngay từ ngày đầu mở cửa, thu hút hàng trăm nghìn lượt khách mỗi ngày. Henry Sy đã tiên phong khai phá khái niệm “malingering” (văn hóa đi dạo trung tâm thương mại) tại Philippines, biến trung tâm thương mại không chỉ là nơi mua sắm mà còn là không gian sinh hoạt cộng đồng, tích hợp rạp chiếu phim, khu vui chơi, nhà hàng và các dịch vụ tài chính ngân hàng.
Tiếp đà thành công, Henry Sy thành lập SM Prime Holdings vào năm 1994 để chuyên môn hóa hoạt động phát triển bất động sản thương mại. Tập đoàn liên tục khởi công các “siêu dự án” như SM Megamall (1991), SM Mall of Asia (2006) – một trong những trung tâm thương mại lớn nhất thế giới với diện tích sàn lên tới hơn 470.000 mét vuông. Sự phát triển thần tốc này đưa SM trở thành nhà phát triển trung tâm thương mại hàng đầu khu vực.
Song song với bán lẻ và bất động sản, Henry Sy thực hiện các thương vụ M&A mang tính chiến lược trong ngành tài chính – ngân hàng. Năm 1976, ông mua lại Acme Savings Bank và đổi tên thành Banco de Oro (BDO). Thông qua hàng loạt thương vụ thâu tóm đình đám, tiêu biểu là việc sáp nhập Equitable PCI Bank vào năm 2006 – bất chấp sự cạnh tranh nảy lửa từ tập đoàn Ayala Corporation của gia tộc Ayala giàu có lâu đời -, ông đã đưa BDO Unibank trở thành ngân hàng lớn nhất Philippines về tổng tài sản, dư nợ cho vay và tiền gửi khách hàng.
3.3. Tái cấu trúc SM Group và quy mô đế chế bán lẻ hàng đầu Đông Nam Á
Để tối ưu hóa năng lực quản trị và huy động vốn quốc tế, năm 2005, Henry Sy hợp nhất toàn bộ các mảng kinh doanh cốt lõi dưới mái nhà SM Investments Corporation (SMIC) và niêm yết thành công trên Sở Giao dịch Chứng khoán Philippines (PSE). Thương vụ IPO của SMIC đã trở thành một trong những đợt phát hành cổ phiếu lớn nhất lịch sử tài chính Philippines thời điểm đó.
Dưới sự lãnh đạo của Henry Sy và các con, SMIC không dừng lại ở thị trường nội địa mà còn vươn tầm quốc tế. Tập đoàn đã đầu tư hàng tỷ USD xây dựng chuỗi trung tâm thương mại SM Mall tại Trung Quốc (bắt đầu từ SM Xiamen năm 2001, sau đó mở rộng sang Tấn Giang, Thành Đô, Trùng Khánh, Tô Châu…). Tại thị trường trong nước, SMIC tiếp tục mở rộng sang các mảng kinh doanh chiến lược mới như hậu cần logistic (2GO Group), khai thác khoáng sản, năng lượng tái tạo và chuỗi khách sạn – nghỉ dưỡng cao cấp (SM Hotels and Conventions).
Tính đến thời điểm Henry Sy qua đời năm 2019, SM Investments Corporation đã trở thành tập đoàn đa ngành có vốn hóa lớn nhất Philippines, đóng góp phần trăm đáng kể vào tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của quốc gia này. Hệ thống của SM bao gồm hơn 70 trung tâm thương mại tại Philippines, 7 trung tâm tại Trung Quốc, hơn 2.200 cửa hàng bán lẻ, cùng mạng lưới hơn 1.400 chi nhánh ngân hàng BDO trên toàn quốc.
4. Khối tài sản tỷ USD, cổ phần tại SM Prime và danh mục đầu tư bất động sản
Cơ cấu sở hữu tài sản của gia tộc Henry Sy được tổ chức chặt chẽ thông qua tập đoàn mẹ SM Investments Corporation (SMIC). Gia đình nắm giữ hơn 50% cổ phần kiểm soát tại SMIC. Thông qua SMIC, gia tộc quản lý danh mục đầu tư khổng lồ bao gồm:
- Bất động sản thương mại & nhà ở: Nắm giữ 50% cổ phần tại SM Prime Holdings (SMPH) – đơn vị sở hữu hàng chục triệu mét vuông diện tích sàn bán lẻ, hàng loạt dự án căn hộ cao cấp (SM Development Corporation – SMDC), hệ thống khách sạn Park Inn by Radisson, Conrad Manila và các khu phức hợp nghỉ dưỡng cao cấp.
- Tài chính & Ngân hàng: Sở hữu cổ phần kiểm soát tại BDO Unibank Inc. (ngân hàng lớn nhất Philippines) và nắm giữ khoảng 20% cổ phần tại China Banking Corporation (China Bank) – một trong những ngân hàng thương mại lâu đời nhất nước này.
- Bán lẻ & Tiêu dùng: Sở hữu 100% hệ thống SM Retail, bao gồm chuỗi bách hóa SM Department Store, siêu thị SM Supermarket, Savemore, Hypermarket, cùng các chuỗi nhượng quyền quốc tế như Watsons, Uniqlo Philippines, Forever 21, Toy Kingdom…
- Hạ tầng & Logistic: Sở hữu cổ phần chi phối tại 2GO Group Inc. (mạng lưới vận tải biển và kho vận hàng đầu Philippines) và các khoản đầu tư chiến lược vào Công ty Điện lực Quốc gia Atlas Consolidated Mining.
5. Cuộc hôn nhân với bà Felicidad Tan và thế hệ kế cận nắm giữ SM Investments
Mặc dù sở hữu khối tài sản khổng lồ và tầm ảnh hưởng chi phối nền kinh tế, Henry Sy lại nổi tiếng là một doanh nhân có lối sống vô cùng giản dị, khiêm nhường và kín tiếng trước truyền thông. Ông hiếm khi xuất hiện tại các buổi tiệc tùng xa hoa của giới thượng lưu hay phô trương tài sản cá nhân.
Hậu phương vững chắc của ông là người vợ Felicidad Tan-Sy, một phụ nữ Công giáo sùng đạo, luôn đồng hành cùng ông từ những ngày đầu khởi nghiệp khó khăn. Hai vợ chồng có với nhau 6 người con: Teresita, Elizabeth, Henry Jr., Hans, Herbert và Harley. Khác với nhiều gia tộc giàu có thường xảy ra tranh chấp quyền lực, Henry Sy đã sớm thiết lập một cơ chế quản trị gia đình chuyên nghiệp và công bằng.
Ngay từ khi các con còn nhỏ, Henry Sy đã đưa họ đến các cửa hàng Shoemart để học cách xếp hàng lên kệ, kiểm kho và tính tiền cho khách. Ông rèn luyện cho các con tinh thần lao động nghiêm túc và đạo đức kinh doanh. Khi trưởng thành, cả 6 người con đều được giao quản lý các mảng kinh doanh cốt lõi của tập đoàn:
- Teresita Sy-Coson: Con gái cả, người được xem là truyền nhân xuất sắc nhất của Henry Sy, giữ chức Chủ tịch BDO Unibank và Đồng Chủ tịch SMIC, một trong những người phụ nữ quyền lực nhất châu Á.
- Henry Sy Jr.: Đảm nhận mảng phát triển bất động sản và điện lực.
- Hans Sy: Quản lý mảng phát triển trung tâm thương mại SM Prime Holdings.
- Herbert Sy & Harley Sy: Phụ trách mảng bán lẻ, siêu thị và quản trị tài chính tập đoàn.
Sự phân công rõ ràng và tinh thần đoàn kết gia tộc do Henry Sy gầy dựng đã giúp SM Group duy trì sự ổn định tuyệt đối và tăng trưởng liên tục qua các thế hệ.
6. Những sóng gió pháp lý, tranh chấp thương trường và thách thức phát triển của SM Group
6.1. Thương vụ sáp nhập Equitable PCI Bank vào Banco de Oro và các xung đột cổ đông
Trong quá trình kiến tạo đế chế tài chính, thương vụ thâu tóm Equitable PCI Bank (EPCIB) giai đoạn 2004-2006 được đánh giá là một trong những cuộc chiến thương trường nảy lửa và phức tạp nhất lịch sử ngân hàng Philippines, mang lại cho Henry Sy không ít rắc rối truyền thông và rủi ro pháp lý.
Diễn biến và xung đột pháp lý: Cuộc đối đầu kéo dài suốt hơn hai năm với hàng loạt vụ kiện tụng tại Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch (SEC), Tòa phúc thẩm và Tòa án Tối cao Philippines. Các cổ đông phe đối lập cáo buộc BDO vi phạm quy định về công khai thông tin, thao túng thị trường và vi phạm giới hạn sở hữu ngân hàng. Ngoài ra, Quỹ Bảo hiểm Xã hội Nhà nước (SSS) – một cổ đông lớn của EPCIB – cũng trở thành tâm điểm chỉ trích của dư luận khi bán lại cổ phần cho Henry Sy với mức giá bị cho là “rẻ mạt”, gây tổn hại lợi ích công cộng.
Chiến lược xử lý và kết quả: Bằng bản lĩnh thương trường dày dạn, Henry Sy đã kiên trì thực hiện chiến lược ngoại giao cổ đông, gia tăng mức giá chào mua công khai (Tender Offer) và đưa ra cam kết bảo toàn giá trị cho các cổ đông nhỏ lẻ. Tháng 11 năm 2006, Tòa án Tối cao bãi bỏ các đơn kiện bãi bỗng, dọn đường cho BDO sáp nhập thành công EPCIB, chính thức tạo nên “gã khổng lồ” BDO Unibank thống trị thị trường tài chính Philippines cho đến ngày nay.
6.2. Mâu thuẫn chính sách lao động thời vụ tại hệ thống SM Supermalls và tác động môi trường
Là nhà sử dụng lao động lớn nhất khu vực tư nhân tại Philippines, Tập đoàn SM của Henry Sy nhiều lần đứng trước tâm bão dư luận và các cuộc bãi công của công đoàn lao động liên quan đến chính sách nhân sự và mở rộng hạ tầng.
Bê bối lao động “5-5-5”: SM Retail bị các tổ chức lao động cáo buộc áp dụng rộng rãi hình thức hợp đồng lao động ngắn hạn 5 tháng (gọi là chính sách contractualization hoặc Endo – End of Contract). Theo mô hình này, nhân viên bị sa thải sau 5 tháng làm việc để doanh nghiệp tránh phải ký hợp đồng chính thức và chi trả các chế độ bảo hiểm, phúc lợi xã hội. Các cuộc biểu tình quy mô lớn đã diễn ra trước các trung tâm thương mại SM, đòi tẩy chay thương hiệu. Trước áp lực dư luận và sự can thiệp của Bộ Lao động Philippines (DOLE), Henry Sy và ban lãnh đạo SM đã phải tiến hành tái cấu trúc chính sách nhân sự, chuyển hàng chục nghìn lao động ngắn hạn sang hợp đồng dài hạn, đồng thời tăng cường chi trả phúc lợi để xoa dịu khủng hoảng truyền thông.
Tranh chấp môi trường tại Baguio: Năm 2012, dự án mở rộng SM City Baguio gặp phải làn sóng phản đối dữ dội từ cư dân địa phương và các tổ chức bảo vệ môi trường khi kế hoạch yêu cầu bứng xén và di dời hàng trăm cây thông cổ thụ tại vùng cao nguyên này. Vụ việc leo thang thành đợt khủng hoảng truyền thông nghiêm trọng, dẫn đến một phán quyết tạm ngừng thi hành (TRO) từ tòa án. Để giải quyết biến cố, Henry Sy đã chỉ đạo tập đoàn điều chỉnh thiết kế kiến trúc theo hướng “công trình xanh”, cam kết trồng mới hàng trăm nghìn cây xanh thay thế và áp dụng công nghệ di dời cây tân tiến nhất để giảm thiểu tối đa tác động sinh thái.
7. Phương châm làm việc của Henry Sy và các hoạt động giáo dục từ SM Foundation
Triết lý kinh doanh của Henry Sy có thể gói gọn trong 3 trụ cột chính: Tầm nhìn xa (Vision), Sự kiên trì (Perseverance) và Khai phá tiềm năng (Opportunity). Ông nổi tiếng với câu nói: “Trong kinh doanh, khi bạn gặp rủi ro hay khủng hoảng, hãy nhìn vào cơ hội mà nó mang lại. Khó khăn càng lớn, phần thưởng thu về càng cao.”
Không chỉ là một nhà tài phiệt xuất sắc, Henry Sy còn đóng góp to lớn cho sự phát triển cộng đồng thông qua Quỹ từ thiện SM Foundation thành lập năm 1983. Quỹ hoạt động tích cực trên 4 lĩnh vực chính:
- Giáo dục: Cấp hàng chục nghìn học bổng đại học toàn phần cho sinh viên nghèo vượt khó, xây dựng hàng trăm trường học đạt chuẩn tại các vùng sâu vùng xa trên khắp Philippines.
- Y tế: Vận hành hệ thống trung tâm y tế di động (Mobile Clinics) chăm sóc sức khỏe miễn phí cho hàng triệu người dân nghèo.
- Nông nghiệp: Chương trình “Kabalikat Sa Kabuhayan” đào tạo kỹ thuật canh tác hiện đại cho nông dân tiểu điền, bao tiêu sản phẩm nông nghiệp để đưa trực tiếp vào chuỗi siêu thị SM.
- Hỗ trợ thiên tai: Luôn là đơn vị tiên phong cứu trợ khẩn cấp hàng chục triệu USD mỗi khi Philippines hứng chịu các trận bão lũ thảm khốc.
8. Di sản kiến trúc thương mại và tầm ảnh hưởng của Henry Sy tới kinh tế Philippines
Khi Henry Sy qua đời vào ngày 19 tháng 1 năm 2019 ở tuổi 94, Tổng thống Philippines và giới kinh doanh quốc tế đã đồng loạt tưởng niệm ông như một trong những nhân vật có tầm ảnh hưởng lớn nhất lịch sử hiện đại Philippines. Từ một cậu bé nhập cư nghèo khổ không biết tiếng Anh hay tiếng Tagalog, ông đã vươn lên xây dựng một đế chế kinh doanh chạm đến cuộc sống của hàng chục triệu người dân mỗi ngày.
Di sản lớn nhất mà Henry Sy để lại không chỉ là chuỗi đại trung tâm thương mại hay ngân hàng BDO quyền lực, mà chính là việc thay đổi hoàn toàn diện mạo đô thị, thói quen tiêu dùng và cấu trúc kinh tế của Philippines. Ông đã biến trung tâm thương mại thành trái tim văn hóa – xã hội của đất nước Philippines, tạo ra hàng trăm nghìn việc làm trực tiếp và gián tiếp, đồng thời truyền cảm hứng mạnh mẽ cho thế hệ trẻ về tinh thần khởi nghiệp tự thân vượt khó.
9. Các câu hỏi phổ biến về cuộc đời và sự nghiệp tỷ phú Henry Sy
Q1: Khối tài sản ròng của Henry Sy tại thời điểm qua đời là bao nhiêu?
Trả lời: Theo xếp hạng của Forbes, tại thời điểm qua đời vào tháng 1 năm 2019, Henry Sy và gia đình sở hữu khối tài sản ròng ước tính khoảng 19.0 tỷ USD, đứng đầu danh sách những người giàu nhất Philippines.
Q2: Thương hiệu SM trong SM Group có nghĩa là gì?
Trả lời: Ban đầu, SM là viết tắt của “Shoemart” – cửa hàng bán lẻ giày đầu tiên do Henry Sy mở vào năm 1948. Sau này khi tập đoàn mở rộng đa ngành, SM trở thành tên thương hiệu chính thức (SM Investments Corporation).
Q3: Ai là người kế vị Henry Sy điều hành tập đoàn SM hiện nay?
Trả lời: Đế chế SM hiện được điều hành bởi 6 người con của ông, trong đó bà Teresita Sy-Coson (con gái cả) giữ vai trò lãnh đạo chủ chốt cùng với Chủ tịch HĐQT độc lập Jose Sio và các CEO chuyên nghiệp được gia tộc bổ nhiệm.
